Para Kanino Ito: May Business Ka Na, Staff Naman
Kabayan, kung sinundan mo ang B1 (paano magka-business) at B2 (tax sa business), ito ang B3: paano mag-hire ng unang staff mo sa WA. Pag lumalaki na ang orders at hindi mo na kaya mag-isa, staff ang susunod na hakbang. Pero may rules: sahod, super, at papeles. Gagawin nating simple at Maka-Pinoy.
Basahin din ang B1 dito: Paano Magka-Business sa WA: ABN, Structure at Licence
Step 1: Employee Ba o Contractor?
Dalawa ang common. Employee: ikaw ang boss sa oras at paano gawin ang trabaho, may payslip, may super, may leave. Contractor: may sariling ABN, siya ang bahala sa oras at gamit, walang super mula sayo (common setup). Pag kamag-anak na tutulong lang paminsan-minsan, linawin kung volunteer, casual employee, o contractor. Ang pinaka-safe: kung ikaw ang nagdidikta ng oras at paraan ng trabaho, tratuhin bilang employee at sundin ang employee rules.
Step 2: Magkano ang Sahod? (Sample Math)
May minimum pay rates ang Australia depende sa industry award. Tingnan ang pay guide ng Fair Work Ombudsman para sa award na sakop ng business mo (halimbawa hospitality, retail, cleaning). Sample math lang ito, hindi official rate: $32 kada oras x 20 oras kada linggo = $640 gross kada linggo. Sa ibabaw niyan, magbabayad ka pa ng super na 12% ng ordinary earnings: $640 x 12% = $76.80 kada linggo papunta sa super fund ng staff. Kaya ang tunay na gastos mo kada linggo ay $640 + $76.80 = $716.80, bago pa ang tax withholding at insurance.
Step 3: Tatlong Papeles Bago Magsimula
Una, TFN declaration: hingin ang Tax File Number ng staff para tama ang tax withholding mo kada sweldo. Pangalawa, super fund: tanungin ang nominated super fund niya at bayaran ang super kada quarter bago ang due date (28 Oct, 28 Jan, 28 Apr, 28 Jul). Pangatlo, Single Touch Payroll: kada sweldo, nire-report sa ATO ang pasahod gamit ang payroll software. Maraming murang payroll app para sa small business na gumagawa nito ng automatic.
Step 4: Payslip at Basic Rights
Kada sweldo, bigyan ng payslip (pwedeng email) na may oras, rate, gross, tax withheld, super, at net pay. Sundin ang nakasulat sa award tungkol sa break, overtime, at weekend rates. Itago ang records ng hindi bababa sa 7 taon. Pag casual ang staff, may casual loading sa rate pero walang paid leave; pag part-time o full-time, may paid leave. Malinaw na kontrata o offer letter sa simula pa lang para walang gulo.
Paalala: general information lang ito, hindi legal o professional advice. I-check ang Fair Work Ombudsman at ATO official sites, at kumonsulta sa accountant o employment adviser bago mag-hire.
Comment Ka, Usap Tayo
May business ka na ba at balak mag-hire? Anong industry: food, cleaning, construction, o online shop? Comment mo ang business mo at ilang oras kada linggo ang kailangan mo, at tutulungan kitang i-estimate ang weekly cost gamit ang formula sa itaas.